Boek “Leefdaal 1914-1918. Een Brabants dorp in de Grote oorlog.”

Leefdaal 1914-1918Niet alleen de militaire gebeurtenissen komen aan bod: de Duitse inval met de vlucht van de bevolking, de gebeurtenissen op de Veronewijk en het gehucht Coige, het lot van de soldaten, de militaire bezetting, de wapenstilstand en de Duitse aftocht. Ook het leven in het bezette dorp is uitvoerig beschreven in al zijn aspecten – economisch, sociaal, cultureel en politiek – waarbij gelet is op het verband met de ontwikkelingen op het nationale vlak.

De gevolgen van de jarenlange oorlog bleken uiteraard ingrijpend voor de plaatselijke samenleving. Het ergste was waarschijnlijk de morele ontreddering. Toch was de materiele schade aanzienlijk niet alleen door de afgebrande huizen, de opvorderingen, de plunderingen, de vernielingen, maar ook door de achteruitgang van de landbouw, de verslechtering van het wegennet, de hollende waardevermindering van het geld. Inkomens en vermogens werden overhoop gegooid. Het culturele patrimonium kwam niet ongeschonden uit de oorlog.

Het activisme of de bereidheid tot samenwerking met de Duitsers om de Vlaamse problemen op te lossen kreeg verrassend veel aanhang in het dorp, al wenste de meerderheid van de bevolking niet te collaboreren.

Het werk bevat de lijst van de oud-strijders en schenkt bijzondere aandacht aan het lot van de gesneuvelden en de zwaar verminkten. Het steunt op een uitgebreid archiefonderzoek en op de getuigenissen van talrijke personen die het nog hebben meegemaakt. De resultaten zijn bevattelijk weergegeven in talrijke afbeeldingen of geïllustreerd met vele foto’s.

Auteur: Willy Brumagne die met zijn eerste boek “Leefdaal 1780-1855. De moeilijke start van een nieuwe tijd” de ABB-prijs 1997 won voor de geschiedenis van het Vlaams platteland.

Het boek is fraai uitgegeven – het Dream Team uit Loonbeek verzorgde de vormgeving – in tweekleurendruk.

Het is te koop aan 15 euro in de winkel bij ’t Schrijverke, Dorpstraat 544 Leefdaal.

Dit artikel is geplaatst in Geschiedenis. Bookmark de permalink.

9 Responses to Boek “Leefdaal 1914-1918. Een Brabants dorp in de Grote oorlog.”

  1. René DE MUNTER schrijft:

    Geachte Heer Brumagne,

    Erf en Heem van Sint Katelijne Waver plant tegen 2014 een herdenking van WOI.
    Bij de gevechten in onze regio eind september – begin oktober sneuvelde een soldaat uit Leefdaal : Emiel Borgilion, ° 17.11.1888. Leefdaal + 03.09.1914. Duffel Godshuis.
    Waarschijnlijk werd hij verwond tijdens de eerste uitval van het Belgisch leger vanuit Antwerpen 23 – 26 augustus 1914 en overleed hij aan zijn kwetsuren in het krijgslazaret dat in het Duffels Godshuis was ingericht.
    Zo er van deze soldaat nog documenten (aktes, foto, prentje, monument…) bestaat, is het misschien mogelijk hiervan een kopij te ontvangen voor ons archief.
    Dank bij voorbaat namens Erf en Heem

    René DE Munter
    Hondiuslaan 96 b8
    2570 Duffel
    0485/577.436
    rene.demunter@gmail.com

    • Johan Morris schrijft:

      De heer De Munter kreeg van Willy Brumagne een persoonlijk antwoord met alle info waarover wij (na opzoekingen) konden beschikken. Hieronder een samenvatting van wat Willy en ik konden ontdekken.

      Hij komt in het boek “Leefdaal 1914-1918. Een Brabants dorp in de groote oorlog” niet voor. Zijn naam ontbrak volkomen in de plaatselijke oorlogsdocumentatie.

      De geboorte

      Emiel Borgilion kwam ter wereld in Leefdaal op 20 november 1888. Zijn moeder Maria Elisabeth Quintens, geboren in Duisburg op 11 februari 1868, was niet getrouwd. Haar kind was dus “onwettig” en kreeg haar familienaam. De geboorteaangifte gebeurde door Joseph Kumps (hijzelf schreef Cumps) uit Leefdaal, stiefvader van de jonge moeder. Haar echte vader overleed op 27 april 1876. Bij het hertrouwen van haar moeder belandde het meisje Quintens in Leefdaal. Dat zij op jonge leeftijd ongehuwd een kind ter wereld bracht was geen alleenstaand geval. Haar verhaal past volledig in de context van de harde wereld van de negentiende eeuw. De biologische vader ontsnapte meestal aan de gevolgen van zijn daden. De overheersende moraal verschilde voor mannen en vrouwen. Een “bastaardkind” bleef in vele families ongewenst. Een vrouw kon moeilijk alleen zorgen voor het welzijn van haar kroost. Deze toestand leidde tot een (veel) grotere dan normale sterfte van de “onwettige” kinderen. Een jonge ongehuwde moeder moest liefst zo spoedig mogelijk een partner vinden die haar kind wilde erkennen.

      De erkenning

      Maria Elisabeth Quintens huwde op 4 december 1884 met Josephus (Tefke) Borgilion, dienstbode, die geboren was in Leefdaal op 21 augustus 1860. De oudere man erkende het jongetje Emiel als zijn zoon, die daardoor de familienaam “Borgilion” kreeg. Het belangrijke leeftijdsverschil tussen bruid en bruidegom was in dergelijke gevallen niet uitzonderlijk. Het gebruikelijke huwelijkspatroon bij het gewone volk –niet bij de “hogere” standen- verschilde nochtans volkomen. Meestal huwde een meisje pas op latere leeftijd, zowat zes- tot zeventwintig jaar oud. De man was zelfs dikwijls wat jonger. Op die wijze verkleinde de periode waarin de vrouw kinderen kon baren en beperkte men het aantal geboorten per gezin. Niet dus bij het echtpaar Borgilion-Quintens. Na hun huwelijk zijn nog dertien kinderen geboren: negen jongens en vier meisjes. Volgens alle getuigenissen was de armoede in hun gezin schrijnend.

      De verhuis

      De twintigjarige Emiel Borgilion, oudste van veertien kinderen, verliet Leefdaal in 1908 voor Vilvoorde. De reden is onbekend. Administratief was hiermede de kous af voor de gemeente Leefdaal. Emiel verdween uit haar boeken. Dat hij, arme volksjongen, in het leger belandde was bijna onvermijdelijk. Misschien als beroepsmilitair, waarschijnlijker het slachtoffer van het infame lotingsysteem, zij het als ingelote milicien, zij het als plaatsvervanger van een rijker iemand. Het resultaat was een leger van hoofdzakelijk armen met te weinig opleiding om kans te maken op enige bevordering.

      Het overlijden

      Wellicht werd Emiel Borgilion als soldaat gekwetst bij de eerste uitval van het Belgische leger van 23 tot 26 augustus 1914 vanuit Antwerpen naar het bezette land rond Leuven. Het doel was de Duitsers te verplichten meer soldaten naar het noorden te verplaatsen en de druk op het Franse leger aan de Somme te verminderen. Emiel overleed op 3 september 1914 aan zijn verwondingen in het noodlazaret in het Godshuis van Duffel. Hij liet Victorine Vander Elst als weduwe achter. Het stoffelijke overschot werd voorlopig begraven op het militaire ereperk van de gemeente Duffel en in 1923 overgebracht naar het militaire kerkhof van Lier. Op zijn grafzerk staat zijn naam verkeerd geschreven: “Borillon”.

      Epiloog

      Maria Elisabeth Quintens overleed plots op 8 augustus 1943. Zij woonde toen met haar gezin in Vrebos op de huidige Grensstraat dicht bij de Coigesteenweg. Elf van haar kinderen leefden nog. Haar zoon Herman, die in Duitsland werkte, stierf een jaar later in Buchen (Zuid-Duitsland) tijdens een geallieerd bombardement. Haar man Jef “Tefke” stierf op 16 mei 1947. De meeste van hun kinderen redden het behoorlijk in het leven.

      Bronnen

      Uiteraard leverde het archief van de gemeente Leefdaal, bewaard op het gemeentehuis in Bertem, een aantal inlichtingen. Vooral de mededelingen van talrijke personen bleken belangrijk. Vele vragen blijven zonder antwoord. Dat maakt dat de tekst soms wat onzeker overkomt. Aanvullende inlichtingen zijn uiteraard erg welkom. Met dank aan allen die bijdroegen of zullen bijdragen om de levensbeschrijving van een gesneuvelde uit de “Groote oorlog” en de leefwereld van de bevolking beter uit de verf te doen komen.

  2. Virginie Borghans schrijft:

    Geachte
    Wij zijn op zoek naar een exemplaar van dit boek. Is dit nog beschikbaar?

    Mvg
    Virginie Borghans

  3. Jos Gysbrechts schrijft:

    Graag had ik nadere informatie ontvangen i.v.m. met een gesneuvelde militair in WO 1 en deze persoon is geboren in Leefdaal (11.03.1882) en was woonachtig te Leefdaal, Meersestraat.
    Het betreft: Van Buekenhout Louis (Van Buckenhout)
    1) De schrijfwijze van de naam
    2) Waar is hij begraven
    3) Ik weet ondertussen dat zijn naam vermeld staat op het oorlogsmonument te Leefdaal
    4) Alle bijkomende gegevens zijn welkom.

    Met dank voor uw medewerking

    Jos Gysbrechts

    • Johan Morris schrijft:

      Schrijfwijze is volgens de huwelijksakte Lodewyk Van Buekenhout, en ook in de huwelijksakte van zijn vader (1871) wordt de naam op die manier geschreven. De straat die naar hem genoemd is – verbindingsweg Mezenstraat en A. Devriesestraat – schrijft men echter als “L. Van Buekenhoudtstraat”
      Hij woonde in de Mezenstraat ongeveer in het huidige nr. 64
      Ik weet niet waar en of hij begraven is; ik leid uit een passage in het boek van W. Brumagne af dat hij enkele jaren vermist is geweest vooraleer de familie zekerheid kreeg over zijn dood: “Hij was soldaat bij de zesde divisie, zesde artillerieregiment. Volgens een vonnis van de Leuvense rechtbank van eerste aanleg op 15 februari 1924 sneuvelde hij in Sint-Katelijne-Waver (provincie Antwerpen) bij de verdediging van de vesting Antwerpen. Gedood door Duits artillerievuur.”
      Hij was te Leefdaal gehuwd op 15 december 1906 met Maria Rosalia Smets (° 10.01.1886) en was de zoon van Augustinus (° 23.06.1841 te Everberg + 19.02.1898 te Leefdaal) en Antonia Storms (° 08.04.1846 te Leefdaal + 07.12.1884 te Leefdaal).
      Lodewijk en Rosalia hadden 1 kind.
      Hij had volgens de huwelijksakte (minstens) twee broers: Joannes Baptist (1875-1955, “31 jaar, landbouwer”) en Ferdinand (° circa 1880, “26 jaar, voerman in Sint-Lambrechts-Woluwe”) en was op dat moment van beroep “melkerijwerker”.

  4. Pingback: Café Chantant “Den Grooten Oorlog” | Wreed en Plezant

  5. Johan Morris schrijft:

    De originele gedenkplaat voor de Leefdaalse gesneuvelden van 14-18 was door wind- en regen-erosie volkomen onleesbaar geworden. Ter gelegenheid van de 100e verjaardag van de wapenstilstand in 1918 werd ze gerestaureerd en weer leesbaar gemaakt. Zoals hoger aangegeven ontbreekt Emile Borgilion.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.