Het lager onderwijs in Leefdaal tussen de twee wereldoorlogen

De organieke wet op het lager onderwijs van 19 mei 1914 had de leerplicht ingevoerd voor de zes- tot veertienjarigen. Tijdens de oorlog en tijdens de eerstvolgende jaren liep de uitvoering van de wet van geen leien dakje. Daarom verscherpte de wet van 18 oktober 1921 het toezicht op de leerplicht. De tegenkantingen bleven bestaan. In de jaren die volgden liepen vele ouders uit Leefdaal flinke boeten op. De houding was enigszins begrijpelijk bij de arme, hardwerkende bevolking, maar legde een zware hypotheek op de toekomstkansen van de kinderen.

Het lager onderwijs was een gemeentezaak. Dat betekende niet dat het kon rekenen op een bevoorrechte behandeling vanwege het bestuur. Het volgde de opinie van (een belangrijk deel) van de kiezers. Het zag de hoge waarde van het onderwijs voor het volkskind niet in. Bovendien was zijn hoofdbekommernis het strikt beperken van alle uitgaven en van de belastingsheffing.

Voor alle duidelijkheid moet gezegd dat te Leefdaal na de eerste wereldoorlog twee scholen bestonden: de gemeentelijke jongensschool en de aangenomen meisjesschool van de zusters van de H. Jozef.

De jongensschool

Twee graadklassen (een graadklas omvat twee leerjaren) huisden in de lokalen achter het gemeentehuis, die gedwongen door een speciaal koninklijk besluit in 1868 waren gebouwd. Een derde klas was ingericht in het gemeentehuis zelf. Alle vertrekken waren overbevolkt. De kantonale schoolopziener eiste in 1919 dat een derde lang beloofde klaslokaal onverwijld moest worden gebouwd.

Het gemeentebestuur vond een “voorlopige” oplossing. In 1920 maakten de zusters ruimte voor een vierde lagere klas in hun klooster, een gemengde klas voor meisjes en jongens tot acht jaar. Voor het bestuur was het een prima oplossing, voor de opziener niet. In 1924 drong hij nogmaals aan op de bouw van de nodige klaslokalen. “dit is het enige doeltreffende middel om dn ellendige toestand te verhelpen”. Bovendien herinnerde hij eraan dat het bestuur wettelijk verplicht was een (afzonderlijke) vierde graadklas voor dertien- en veertienjarigen in te richten.

Het antwoord van het bestuur was duidelijk “gezien de tijdsomstandigheden is het onmogelijk aan nieuwe schoollokalen te kunnen denken”, terwijl “een vierde graad van weinig nut was omdat de bevolking grotendeels uit landbouwers bestond”. De provinciegouverneur bleek niet akkoord met de argumentatie. In een ongemeen scherpe brief van 14 juni 1927 eiste hij voor 15 juli een definitief besluit omtrent de bouw van nieuwe klaslokalen, zo niet “laat ik het onderwijs gans ten laste van de gemeente”. Als de bedreiging sloeg op de provinciale subsidie, dan betekende het een kleine ramp voor de gemeente; indien ook de betaling van de wedden door de Staat zou worden geschorst dan was het een  ware catastrofe. Het schikbeeld van een dergelijke financiële aderlating bleek afdoende. In 1929 bouwde Frans Roeykens uit Vossem, naar een plan van architect Jan Dewit uit Heverlee, twee bijkomende klaslokalen achter het gemeentehuis.

Het schoolpersoneel

Jan Frans Debondt was in 1918 hoofdonderwijzer in de jongensschool. Tijdens de eerste wereldoorlog was hij een bedrijvig activist die koos voor samenwerking met de Duitse bezetter. Hij werd prompt uit zijn functie ontzet. De gemeenteraad benoemde Alfons Adams, sinds 1913 onderwijzer, tot schoolhoofd. Ook hij was activist geweest. De gemeenteraad bleef hem echter steunen, ook nadat een koninklijk besluit van 3 november 1919 hem ter beschikking stelde. De tuchtstraf werd twee jaar later ingetrokken en Adams werd opnieuw hoofdonderwijzer.

Ondertussen hadden een aantal jonge leerkrachten een tijdlang in Leefdaal lesgegeven, maar zij verdwenen vlug naar andere oorden. De raad benoemde in 1921 Hendrik Kiebooms tot onderwijzer. Een jaar later volgde Frans Van Mulders. Ten slotte vervolledigde Armand Devriese het viertal dat tot de tweede wereldoorlog het beeld van de jongensschool bepaalde.

De meisjesschool

De meisjesschool huisde in het klooster van de zusters van de Heilige Jozef. Na 1920 moesten zij in 1930, bij de installatie van een vierde graadklas voor de meisjes, opnieuw een vertrek vrijmaken. Het gemeentebestuur huurde de lokalen, maar zijn geldelijke tussenkomst bleef gewoonlijk aan de karige kant.

In 1935 sloeg het noodlot toe. Door een kortsluiting ontstond brand in het klooster. Hij bereikte snel de schoollokalen. De schade was enorm. Alles moest worden hersteld. De wederopbouw duurde een jaar, maar het schoolarchief was reddeloos verloren. Een aantal meisjes uit de lagere school vonden voorlopig onderdak in het gemeentehuis; de kleuters en de eerste graadklas in de “baronie” in de huidige A.Devriesestraat. De wolk had een gouden randje. De nieuwe lokalen betekenden een verbetering ten opzichte van de oude. Na wat aanvankelijk personeelsverloop bleef een vaste kern van vier religieuzen onderwijs verstrekken tot bij het begin van de tweede wereldoorlog.

Einde van het tijdperk

Tijdens de late dertiger jaren werden de tekens van een naderende crisis in het dorpsonderwijs duidelijk. Vooral de jongensschool bleek getroffen. De oorzaken waren velerlei. De bijzonderste was waarschijnlijk de aantrekkingskracht van de grote stadsscholen. Hun basisonderwijs gaf een betere voorbereiding op voortgezet onderwijs. In minder dan twintig jaar was de publieke opinie ten aanzien van het onderwijs grondig veranderd. Na hun plechtige communie verlieten de jongens massaal de dorpsschool om verder te studeren in de stad. Het meisjesonderwijs ontsnapte aanvankelijk gedeeltelijk aan de nieuwe trend. Het was degelijk, rekening gehouden met zijn doelstelling: opvoeding tot goede huismoeders. De ideeën hieromtrent zouden vrij vlug veranderen.

Willy Brumagne

Dit artikel is geplaatst in Geschiedenis. Bookmark de permalink.

1 Reactie op Het lager onderwijs in Leefdaal tussen de twee wereldoorlogen

  1. Pingback: Aftelrijmpjes en spelliedjes in The Fifties | Wreed en Plezant

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.